Wat is toegankelijkheid en waarom is het belangrijk?

Iedereen moet mee kunnen doen.

In Nederland wonen ruim 17 miljoen mensen. Allemaal mogen ze meedoen. Maar kunnen ze ook echt meedoen? Voor ruim 4 miljoen mensen met een beperking is dat soms lastig. Zij hebben allerlei soorten beperkingen: lichamelijke, verstandelijke en zintuiglijke beperkingen, psychische kwetsbaarheden en chronische ziekten. De Nederlandse maatschappij is voor hen nog niet altijd goed ingericht. Daardoor kunnen zij vaak geen gebruik maken van plekken en voorzieningen. En ervaren ze moeilijkheden op een of meer levensdomeinen.

Gemeenten spelen een belangrijke rol om ervoor te zorgen dat dit voor iedereen gewoon wordt. Zodat ook mensen met een beperking zonder obstakels kunnen werken, winkelen, sporten en naar school gaan. Om hier aandacht voor te vragen organiseert de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) de verkiezing Meest Toegankelijke Gemeente van Nederland! En alle Nederlanders kunnen meebepalen welke gemeente deze prijs verdient.

Toegankelijkheid en inclusie is voor alle Nederlanders belangrijk. In sommige situaties wordt dat heel duidelijk. Online een afspraak maken bij het gemeentehuis is essentieel voor dove mensen, maar het kan iedereen tijd schelen om niet te hoeven bellen. Een brief in duidelijke taal van de huisarts is belangrijk voor mensen met een verstandelijke beperking, maar ook als je nog maar net Nederlands spreekt. En een lift in alle gebouwen is onmisbaar voor iemand in een rolstoel, maar ook handig voor vaders en moeders met een kinderwagen of buurman met een gebroken been. Een toegankelijke gemeente is dus voor iedereen fijn!

Van medisch model naar sociaal model

Deze content is beschikbaar na het accepteren van cookies.

Als we het hebben over inclusie van mensen, is het verschil tussen het medisch en het sociaal model belangrijk. Vaak wordt iemand met een beperking bekeken vanuit het medische model bekeken. Dan wordt het probleem bij deze persoon met de beperking gelegd. En zo ook de oplossing: bijvoorbeeld wanneer iemand in een rolstoel gedwongen is op de begane grond van het kantoor te werken omdat er geen lift is. Of een doof persoon moet proberen te liplezen omdat bij een bijeenkomst niemand Nederlandse Gebarentaal kent. Maar er wordt niet gekeken naar wat de maatschappij kan doen om het toegankelijker te maken voor die persoon.

Een betere manier om naar mensen met een beperking te kijken is vanuit het sociaal model. Volgens dit model moet de maatschappij ervoor zorgen dat ook mensen met een beperking mee kunnen doen. Met andere woorden: niet alleen mensen met een beperking moeten zich aanpassen. De maatschappij moet zich ook aan hen aanpassen en obstakels wegnemen. Het sociaal model is erop gericht de maatschappij zo in te richten dat iedereen vanzelfsprekend mee kan doen, met of zonder beperking.

Het VN-verdrag Handicap is gebaseerd op het sociaal model. Het verdrag staat ervoor dat mensen met een beperking op alle gebieden gelijk gebruik kunnen maken van hun rechten. Mensen met een beperking moeten net als mensen zonder een beperking mee kunnen doen.

Drie vormen van toegankelijkheid

Deze content is beschikbaar na het accepteren van cookies.

Toegankelijkheid kan in drie ‘soorten’ onderverdeeld worden.

Fysieke toegankelijkheid

Fysieke toegankelijkheid betekent dat iedereen alle ruimtes binnen en buiten moet kunnen gebruiken. Dus bijvoorbeeld de mogelijkheid om met een rolstoel het gemeentehuis te bezoeken. Of speciale tegels bij bushaltes zodat mensen die slechtziend of blind zijn weten waar ze in kunnen stappen. Deze vorm van toegankelijkheid is ook belangrijk voor iemand met een gebroken been, een kinderwagen of een rollator.

Informatie toegankelijkheid

Informatie toegankelijkheid gaat om toegang tot informatie, zoals op websites en apps. Bijvoorbeeld een website die teksten voorleest en omschrijvingen geeft van afbeeldingen en video’s, zodat deze ook voor slechtzienden en blinden toegankelijk is. Maar het gaat bijvoorbeeld ook om begrijpelijke teksten. Dus teksten met korte zinnen en makkelijke woorden. Zo is de website ook voor mensen die moeite hebben met lezen en schrijven toegankelijk. En daarbij zijn begrijpelijke en goed leesbare teksten voor iedereen prettig.

Sociale toegankelijkheid

Sociale toegankelijkheid is minder zichtbaar, maar wel heel belangrijk en heel goed voelbaar. Het gaat erom dat mensen met een beperking niet alleen mee kunnen doen, maar ook mee mogen doen. Het is belangrijk dat een school een rolstoeltoegankelijke wc heeft. Maar het is net zo belangrijk dat leraren kinderen in een rolstoel net zo serieus nemen als kinderen zonder rolstoel. Of dat mensen niet heel hard gaan praten als de ander het niet meteen begrijpt.

De drie verschillende vormen van toegankelijkheid horen bij elkaar. Alleen als de maatschappij alle drie de vormen van toegankelijkheid toepast, kan echt iedereen meedoen.

Wat kan ik doen?

Deze content is beschikbaar na het accepteren van cookies.

In 2016 ondertekende Nederland het VN-Verdrag Handicap. Dat betekent dat vanaf toen de bepalingen in het verdrag om de samenleving toegankelijk en inclusief te maken voor mensen met een beperking ook in Nederland gelden. In dit verdrag staat dat mensen met een beperking of chronische ziekte gelijkwaardig moeten kunnen meedoen aan de samenleving. Hoe kun jij helpen om de samenleving toegankelijker te maken?

Er zijn verschillende vormen van toegankelijkheid. Er zijn dus ook allerlei manieren waarop je verschil kunt maken. Hieronder noemen we enkele simpele voorbeelden die je in het dagelijks leven kan toepassen. Een kleine moeite voor jou, maar met positieve invloed op de samenleving!

Fysieke toegankelijkheid

  • Bekijk goed waar je jouw fiets of auto parkeert. Zorg dat jouw fiets de stoep niet blokkeert voor mensen in een scootmobiel of in een rolstoel, voor ouders met een kinderwagen of voor iemand met een rollator. Check bij het parkeren van de auto of je niet net voor een afrit staat. Dit is vaak de plek waar mensen met bijvoorbeeld een rolstoel veilig de stoep af kunnen.
  • Heb je een eigen zaak? Bekijk de toegankelijkheid van je gebouw vanuit het perspectief van iemand die slecht ter been is of iemand die blind is. Je zult snel zien dat een kleine aanpassing al een verschil maakt.

Informatie toegankelijkheid

  • Houd ook rekening met toegankelijkheid van de berichten die je deelt op social media. Bijvoorbeeld de #meesttoegankelijkegemeente kan een spraakcomputer niet lezen. Maar als je elk woord begint met een hoofdletter, werkt het wel: #MeestToegankelijkeGemeente.
  • Heb je een eigen online winkel? Het blijkt dat een toegankelijke website ervoor zorgt dat mensen langer op jouw website blijven. En daarmee wordt de kans groter dat ze er ook iets kopen! Een toegankelijke website is dus niet alleen fijn voor de gebruiker, maar ook voor jou.

Sociale toegankelijkheid

  • Als je het idee hebt dat je iemand met een beperking kunt helpen, bijvoorbeeld om iets te pakken in een winkel, vraag dan of je kunt helpen. Zo houd je het helemaal aan de ander of hij/zij gebruik wil maken van jouw hulp. Hulp is fijn, betutteling niet.
  • Ga het gesprek met elkaar aan en oordeel niet op het eerste gezicht. We hebben altijd meer met elkaar gemeen dan dat we van elkaar verschillen.